بوپروپیون که در ایران بیشتر با نام تجاری ولبان (Wellban) شناخته میشود، دارویی از دسته ضد افسردگیهای آتیپیک است که با مکانیسم اثر بر دوپامین و نوراپینفرین، نقش مهمی در درمان اختلالات خلقی، کاهش ولع مصرف مواد و همچنین کمک به ترک اعتیاد دارد. اگرچه این دارو به طور رسمی برای ترک همه انواع اعتیاد تأیید نشده، اما شواهد علمی نشان میدهد که بوپروپیون میتواند در برخی انواع وابستگیها مانند اعتیاد به نیکوتین، متآمفتامین، کوکائین، الکل، گل (کانابیس)، ترامادول، مخدرها و رفتارهای اعتیادی به عنوان یک گزینه کمکدرمانی مؤثر مورد استفاده قرار گیرد.
اعتیاد چیست و چرا درمان آن دشوار است؟
اعتیاد یک اختلال مزمن مغزی است که باعث تغییر در سیستم پاداش، تصمیمگیری، کنترل تکانه و تنظیم هیجان میشود. بسیاری از مواد اعتیادآور مانند شیشه، کوکائین، هروئین، تریاک، متادون، گل، الکل، قرصهای شبهافیونی مثل ترامادول و حتی نیکوتین، باعث افزایش شدید دوپامین در مغز میشوند. این افزایش، به مرور زمان باعث میشود که:
-
مغز به سطح طبیعی دوپامین پاسخ ندهد
-
فرد بدون مصرف ماده، احساس لذت و انگیزه نکند
-
علائم ترک مثل افسردگی، بیحوصلگی، اضطراب، بیخوابی و پرخوری ایجاد شود
-
ولع مصرف (Craving) قویتر از اراده فرد عمل کند
در نتیجه، ترک اعتیاد فقط با اراده کافی نیست و معمولاً به ترکیبی از دارودرمانی، رواندرمانی، تغییر سبک زندگی، مدیریت استرس و حمایت اجتماعی نیاز دارد.
در مرکز ترک اعتیاد نوروسنتر، خدمات درمانی بهگونهای طراحی شدهاند که از مرحله سمزدایی تا بازگشت کامل به زندگی سالم، فرد را همراهی کنند.
بوپروپیون (ولبان) چگونه در ترک اعتیاد اثر میگذارد؟
بوپروپیون برخلاف داروهای SSRI که فقط روی سروتونین اثر دارند، یک:
- مهارکننده بازجذب دوپامین (DRI)
- مهارکننده بازجذب نوراپینفرین (NRI)
- آنتاگونیست خفیف گیرندههای نیکوتینی استیلکولین
بوپروپیون برای ترک چه نوع اعتیادی مناسبتر است؟
۱. ترک سیگار و نیکوتین
بوپروپیون یکی از بهترین داروهای ترک نیکوتین است و میتواند:
-
ولع مصرف سیگار را کم کند
-
علائم تحریکپذیری، پرخوری و بیقراری را کاهش دهد
-
احتمال بازگشت را کم کند
۲. اعتیاد به شیشه و متآمفتامین
در افرادی که به شیشه وابستگی دارند، این دارو میتواند:
-
ولع مصرف را کاهش دهد
-
انرژی، تمرکز و انگیزه را در دوران ترک افزایش دهد
-
علائم افسردگی پساترک را کمتر کند
۳. اعتیاد به کوکائین
مطالعات نشان دادهاند که بوپروپیون میتواند:
-
ولع مصرف کوکائین را کمتر کند
-
دورههای پاکی را طولانیتر کند
-
به کاهش رفتارهای تکانشی کمک کند
۴. ترک گل، حشیش و کانابیس
بوپروپیون میتواند:
-
بیحوصلگی و بیانگیزگی پس از قطع گل را کاهش دهد
-
خوابآلودگی و پرخوری ناشی از ترک را کنترل کند
-
میل به مصرف مجدد را کمتر کند
۵. اعتیاد به الکل
این دارو معمولاً در کنار نالترکسون برای ترک الکل استفاده میشود و میتواند:
-
ولع مصرف الکل را کم کند
-
رفتارهای جبرانی و مصرف هیجانی را کاهش دهد
-
خلق و انرژی را در دوران ترک بهبود دهد
۶. ترک قرصهای اعتیادی مثل ترامادول، کدئین و شبهافیونیها
اگرچه داروی اصلی ترک مخدرها بوپرنورفین، متادون یا نالوکسان ترکیبی است، اما بوپروپیون میتواند:
-
به کاهش افسردگی و بیانگیزگی پس از قطع قرص کمک کند
-
تمرکز را بهتر کند
-
ولع مصرف ناشی از اختلال دوپامین را کمتر کند
۷. اعتیادهای رفتاری (مثل قمار، پورنوگرافی، خرید اجباری، بازی، شبکههای اجتماعی)
بوپروپیون با تنظیم دوپامین میتواند:
-
تکانشگری را کم کند
-
کنترل رفتار را افزایش دهد
-
نیاز به تحریک مداوم سیستم پاداش را کمتر کند
دوز و پروتکل مصرف ولبان برای کمک به ترک اعتیاد
برای درمان ولع و علائم ترک
-
۱۵۰ میلیگرم روزانه در ۳ تا ۷ روز اول
-
سپس افزایش به ۳۰۰ میلیگرم روزانه (ترجیحاً صبحها)
-
در صورت نیاز و فقط با نظر پزشک تا ۴۵۰ میلیگرم قابل افزایش است (نه برای همه)
برای ترک سیگار
-
۱۵۰ میلیگرم روزانه ۳ روز اول
-
سپس ۱۵۰ میلیگرم ۲ بار در روز
-
طول درمان: ۷ تا ۱۲ هفته
نکات مهم مصرف
-
ترجیحاً صبح مصرف شود تا بیخوابی کمتر شود
-
قرص را نیم نکنید و نجوید (در نوع SR و XL)
-
اگر یک دوز فراموش شد، دوز بعدی را دو برابر نکنید
-
قطع دارو باید تدریجی و زیر نظر پزشک باشد
تداخلات دارویی بوپروپیون (ولبان)
مصرف همزمان با موارد زیر باید با نظر پزشک باشد:
- MAOI ها (بسیار خطرناک)
- ترامادول
- الکل
- متیل فنیدیت و محرکها
- برخی داروهای ضد روانپریشی
- مصرف زیاد کافئین در افراد مستعد اضطراب
نکات طلایی برای افزایش اثربخشی بوپروپیون در ترک اعتیاد
۱. همراهی با رواندرمانی
مثل:
-
CBT (درمان شناختی رفتاری)
-
MI (مصاحبه انگیزشی)
-
گروهدرمانی و NA
۲. ورزش منظم
به افزایش طبیعی دوپامین کمک میکند و اثر دارو را تقویت میکند.
۳. خواب تنظیم شده
-
پرهیز از مصرف دارو در شب
-
رعایت بهداشت خواب
-
کاهش کافئین عصرها
۴. تغذیه سالم
برای جلوگیری از افت قند خون و کاهش وسوسه مصرف
۵. مدیریت استرس
مثل:
-
مدیتیشن
-
تنفس عمیق
-
پرهیز از محرکهای محیطی
۶. حمایت اجتماعی
-
خانواده
-
دوستهای سالم
-
دوری از جمعهای مصرفکننده
۱. آیا بوپروپیون به ترک اعتیاد کمک میکند؟
بله، به ویژه در کاهش ولع مصرف برخی مواد مثل نیکوتین، شیشه و کوکائین.
۲. آیا ولبان داروی اصلی ترک مخدر است؟
خیر، بیشتر نقش کمکدرمانی دارد.
۳. آیا میتوان ولبان را بدون نسخه برای ترک اعتیاد مصرف کرد؟
خیر، حتماً باید با تجویز پزشک باشد.
۴. چه مدت باید بوپروپیون مصرف شود؟
بین ۸ تا ۱۲ هفته، بسته به نوع وابستگی.
۵. آیا ولبان اعتیادآور است؟
خیر، وابستگی شیمیایی ایجاد نمیکند.
۶. آیا ولبان برای ترک شیشه مؤثر است؟
در کاهش ولع و بهبود انرژی و تمرکز مؤثر است، اما معمولاً باید با درمانهای دیگر همراه باشد.
۷. بهترین زمان مصرف ولبان برای ترک اعتیاد؟
صبحها برای کاهش بیخوابی.
سوالات متداول
1. بوپروپیون (ولبان) دقیقا چه کاری انجام میدهد؟
بوپروپیون یک داروی نگهدارنده (استabilizer) است که با تاثیر بر سطح انتقال دهنده عصبی دوپامین و سروتونین در مغز، به کاهش ولع (craving) و وسوسه مصرف مواد اعتیادآور کمک میکند. این دارو به تنهایی مواد اعتیادآور را از بین نمیبرد، بلکه به افراد کمک میکند تا در مسیر ترک و حفظ پاکی، پیشرفت کنند.
2. آیا بوپروپیون یک داروی اعتیادآور است؟
خیر، بوپروپیون به خودی خود اعتیادآور نیست. این دارو وابستگی ایجاد نمیکند، اما ممکن است با قطع مصرف، عوارض جانبی مانند سردرد، تهوع، بیخوابی و احساس خستگی ایجاد کند. به همین دلیل، قطع مصرف این دارو باید تحت نظر پزشک و به تدریج انجام شود.
3. چه مدت باید بوپروپیون مصرف کرد؟
مدت زمان مصرف بوپروپیون بسته به نوع ماده اعتیادآور، میزان وابستگی و پاسخ فرد به دارو متفاوت است. به طور معمول، دوره درمان بین 8 تا 12 هفته است، اما پزشک ممکن است با توجه به شرایط فرد، این دوره را طولانیتر یا کوتاهتر کند.
4. آیا میتوان بوپروپیون را بدون نسخه پزشکی تهیه کرد؟
خیر، بوپروپیون یک داروی نسخه ای است و فقط با تجویز پزشک قابل تهیه است. مصرف خودسرانه این دارو میتواند خطرناک باشد.
سعید امدادی رواندرمانگر پویشی
با رویکرد رواندرمانی پویشی کوتاه مدت فشرده
دوانلو (تحت آموزش و نظارت:مسعودلئوعمادن)
عضو سازمان و دارای پروانه فعالیت از سازمان نظام روانشناسی و مشاوره جمهوری اسلامی راایران
لیسانس روانشناسی
فوق لیسانس روانشناسی عمومی
دانشجوی دکتری تخصصی روانشناسی
عضو انجمن روانشناسی آمریکا
عضو فدراسیون بین المللی مبارزه با مواد اعتیادی و سوءمصرف دارو
عضو انجمن رواندرمانگران پویشی
درمانگر شناختی،رفتاری و طرحواره درمانگر
تسهیلگر و مربی مهارتهای زندگی
مددیار و متخصص حوزه ی درمان اختلال مصرف مواد اعتیاد آور بیش از ۲۰ سال سابقه ی فعالیت در حوزه ی پیشگیری،درمان و کاهش آسیب
